PRAGA-PÓŁNOC. OPIS ULIC. LITERA Z.

Wstecz             Praga Północ: Ulice

  1. Zachariasza
  2. Jana Zamoyskiego
  3. Zaokopowa
  4. Ząbkowska

Zachariasza

 

Spotkamy ją na Szmulkach Wschodnich pomiędzy ulicami Łochowską i Łomżyńską. Wytyczona po wybudowaniu Bazyliki, otrzymała swoją nazwę w 1922 r. Patronem ulicy został Zachariasz. Osoby o takim imieniu często pojawiają się w Biblii. Która z nich jest patronem ulicy trudno dziś ustalić.

W latach międzywojennych wybudowano tu kamienice mieszkalne, które dziś są już bardzo zniszczone.

Zachariasz -imię własne często występuje w Starym Testamencie. Znani są:
Zachariasz - kapłan pochodzący z rodu Aaraona, ojciec św. Jana Chrzciciela, Zachariasz - prorok, autor oddzielnej księgi Biblii. Żył w okresie panowania króla perskiego Dariusza I Histaspesa, Zachariasz - święty papież w l. 741 -752, koronował Pepina Małego.


Jana Zamoyskiego

  • Ulica biegnąca przez tereny Pragi Północ, Portu Praskiego i Pragi Południe, od Krowiej do zbiegu z ulicą Lubelską, stanowiącą przedłużenie Zamoyskiego. Ta dawna droga nabrzeżna łączyła się z ul. Wołową (obecnie Targowa) i biegła w części ukośnie przez rynek jurydyki Skaryszew. Dlatego  nazywana była w XVIII w. ulicą Poprzeczną, a potem Sprzeczną (do dziś jej fragment nosi tę nazwę). W drugiej połowie XVIII w. została przecięta wałem, u którego wylotu mieściły się rogatki Grochowskie, najlepiej zachowane po prawej stronie Wisły. Zniszczona przez wojska Suworowa w 1794 r. oraz pod fortyfikacje napoleońskie w 1808 r. zachowała tylko niewielką część zabudowań w okolicach Wołowej i przy rogatkach.
    Około 1870 r. część ulicy od rogatek Grochowskich, do obecnej Jagiellońskiej, nazywana była Moskiewską, a pozostała część potocznie "Nad łachą", gdyż biegła w sąsiedztwie Wisły. W 1921 r. ulicy nadano imię Zamoyskiego ku czci Kanclerza Jana Zamoyskiego, właściciela Pragi w XVI w. 
    Około 1900 r. wzdłuż ulicy ułożono tory wąskotorowej kolejki Karczew -Jabłonna. W okresie dwudziestolecia międzywojennego na łasze wiślanej.

    W latach dwudziestych naszego wieku powstała pod nr 26 fabryka czekolady "Wedla", przemianowana po wojnie na Zakłady 22 Lipca. W latach dziewięćdziesiątych, przejęta przez końcem Pepsico, wróciła do pierwotnej nazwy.

    Pod nr 20 w 1944 r. w dawnej sali kinowej umieszczono Teatr Miasta Warszawy, później przemianowany na Teatr Powszechny.

     


Zaokopowa

 Krótka uliczka leżąca pomiędzy Wileńska i Małą, prawie równoległa do Konopackiej. Po obu stronach zabudowana starymi kamienicami mieszkalnymi.
Powstała ok. 1900 r. Leżała za dawnymi wałami praskimi, nazywanymi także okopami Lubomirskiego. Stąd wywodzi się jej nazwa.
Wał praski, podobnie jak inne okopy Lubomirskiego wokół Warszawy, został  usypany dla wzmocnienia  kontroli wjeżdżających do miasta w okresie epidemii dżumy. Na Pradze biegł w rejonie dzisiejszej Lubelskiej, przez tereny Dworca Wschodniego, Markowską.


Ząbkowska

 

Ulica biegnąca od Targowej do zbiegu Kawęczyńskiej i Radzymińskiej. Brzydka, szara ulica, w dzień gwarna, szczególnie w okolicach bazaru, o zmierzchu głucha, wyludniona. Pomimo tego uzyskała jednak w 1998 r. w plebiscycie Gazety Wyborczej tytuł jednego z nielicznych warszawskich miejsc magicznych...
Jej nazwa wywodzi się nie, jak niektórzy mogliby przypuszczać od zębów wybitych na nierównym, ale zabytkowym bruku ulicy czy przy okazji spotkania z miejscowym "cwaniaczkiem", ale od Woli Ząbkowskiej (od XVIII w. Ząbki), do której wiodła. Ze względu na wybrukowaną nawierzchnię nosiła od 1791 r. nazwę Brukowanej i stanowiła ważny trakt wiodący na wschód. Istniała już w XVI w. i stanowiła granicę pomiędzy wsią Praga i Skaryszewem, a początkowo Kamionem. Na jej południowym narożniku stał ratusz skaryszewski.

W XVIII w. znajdowało się tu 20 domów i folwark Szmula Zbytkowera zwany Bojmurek (obecnie teren Zakładów Spirytusowych). Od jego imienia pochodzi nazwa Szmulki.
Przy końcu XIX i na początku XX wieku ulica zabudowana została kamienicami wznoszonymi w miejscu drewnianych domów. Przed I wojną znajdowały się tu koszary i stajnie. Ćwiczenia wojskowe odbywały się na pobliskim placu przy ul. Markowskiej.

Całą nieparzystą pierzeję ulicy od Targowej do Brzeskiej wypełniają kamienice z końca XIX wieku, pozostające pod ochroną konserwatora zabytków. Na domu pod nr 3 widać datę 1890 r. Na elewacjach nie zachowały się jednak ślady dawnej świetności. Wyjątek stanowi jednopiętrowy dom pod nr 13. Tu zobaczymy resztki gzymsów i balustrad balkonowych, a od podwórka drewnianą galeryjkę. Często spotykanym  elementem na podwórkach Ząbkowskiej są kapliczki, niejednokrotnie pamiętające czasy II wojny światowej jak np. pod nr 5 czy 11. Podobnie jak na ulicy Wileńskiej 19, bramy pod nr 28 strzegą żeliwne krasnale, należące już do rzadkości w całej Warszawie.

W rejonie obecnego skrzyżowania z ul. Markowską stały od 1770 r. do 1889 r. rogatki Ząbkowskie. To tu pobierano opłaty od kupców z Grodna, Białegostoku i innych dalekich, wschodnich miejscowości. Zlikwidowano je, gdy Szmulowiznę włączono do Warszawy. W ich miejscu powstała w 1897 r. istniejąca do dziś fabryka oczyszczania spirytusu, zwana Rektyfikacją Warszawską, późniejsze Warszawskie Zakłady Spirytusowe, obecnie Warszawska Wytwórnia Wódek "Koneser". W okresie międzywojennym zatrudniała ok. 400 pracowników. Zróżnicowana produkcja nie wymagała reklamy. Nalepki: biała, niebieska i czerwona mówiły o gatunku zakupionego alkoholu. Moc wyrażana w stopniach zawierała się w przedziale od 30 do 98. Pojemność butelek też była różna: od l litra, przez 0,75, 0,50, 0,25, do najmniejszej buteleczki zawierającej 100 g. Ta ostatnia zwana popularnie "małpką" była poręczna dla dorożkarzy, węglarzy, grabarzy, tych pracujących na powietrzu w różnych warunkach pogodowych, jako środek rozgrzewający lub dezynfekujący. Fabryka stanowi dziś ciekawy zabytek budownictwa przemysłowego.


KNYZIO © W-wa