PRAGA-PÓŁNOC. OPIS ULIC. LITERA S.

Wstecz             Praga Północ: Ulice

  1. Siedlecka
  2. Józefa Sierakowskiego
  3. Władysława Skoczylasa
  4. Sokola
  5. Al. Solidarności
  6. Sprzeczna
  7. Stalowa
  8. Stefana Starzyńskiego
  9. Stolarska
  10. Strzelecka
  11. Józefa Szanajcy
  12. Władysława Szernera
  13. Szwedzka
  14. Karola Szymanowskiego

Siedlecka

 Znajduje się Szmulkach od ul. Wołomińskiej, przecina Otwocką i Michałowską.

Ulica, o której niewiele można powiedzieć. Jej nazwa, zgodnie z regułą nazywania ulic w tym rejonie pochodzi od oddalonych ok. 100 km na wschód od Warszawy Siedlec, Znajduje się tu przychodnia pediatryczna i kilka kamienic mieszkalnych. Ulica przylega parzystą stroną do bazyliki i wybudowanego niedawno domu parafialnego, a naprzeciwko do zdewastowanego  gródka jordanowskiego, założonego w latach międzywojennych. Na samym końcu zaś, tuż obok nasypu kolejowego, od 1902 r. znajduje się jedno ze starszych przedsiębiorstw Pragi - fabryka „Avia".


Józefa Sierakowskiego

Ulica poprowadzona od J. Zamoyskiego do pl. Weteranów. Pierwszy raz pojawia się w źródłach 1907 r.

Początkowo nazywana Namiestnikowską od urzędu zwierzchnika carskiego w Królestwie Polskim. Po odzyskaniu niepodległości Polacy pozbywali się wszelkich śladów niewoli. Ale Namiestnikowska stosunkowo późno, bo dopiero w grudniu 1933 r. zmieniła nazwę na obecną. Jednak potocznie nazywana była Namiestnikowską aż do wybuchu II wojny światowej.

Zarówno Krowia, znajdująca się nieco bliżej Wisły, jak i Sierakowskiego nazwy swoje zawdzięczają bliskiemu sąsiedztwu, istniejących tu od schyłku XIX w. jatek i rzeźni.

Jeszcze w czasach pamiętających króla Władysława IV istniał w okolicach obecnych ulic Wrzesińskiej, Sierakowskiego i Okrzei drewniany kościółek skaryszewski św. Stanisława Męczennika. Skaryszewski, bo osada, a potem miasto Skaryszew powstałe na gruntach wydzielonych z dóbr biskupów kamienieckich, Kamiona, na terenie którego był usytuowany kościół, rozciągało się od rogatek przy obecnej ul. Zamoyskiego po linię Ząbkowska - Okrzei. Kościółek rozebrano podczas budowy fortyfikacji napoleońskich w 1807 r. Proboszcz przeniósł się do kaplicy Loretańskiej, zabierając ze sobą zabytkową figurę Matki Boskiej Kamionkowskiej. Figura ta trafiła do kościoła św. Stanisława Męczennika w 1656 roku, po spaleniu przez Szwedów kościoła kamionkowskiego. Przedstawia Najświętszą Dziewicę z Dzieciątkiem, stojącą na odwróconym księżycu, a pod spodem jest owalna twarz symbolizująca zwyciężonego szatana. Umieszczono ją w ołtarzu głównym kaplicy i przetrwała tam do dzisiaj.


Władysława Skoczylasa

 Mała uliczka wytyczona w 1957 r. w trakcie powstawania osiedla Praga II. Prowadzi od ul. B. Brechta do J. Szanajcy. Spośród niewielu placówek znajdujących się na tej niewielkiej uliczce do najważniejszych należą pogotowie ratunkowe i Dzielnicowa Biblioteka Publiczna. Z biblioteką Towarzystwo Przyjaciół Pragi jest związane w sposób szczególny: tu od 1963 r. mieścił się północnopraski oddział Towarzystwa Przyjaciół Warszawy. W chwili obecnej placówka wielokrotnie umożliwia stowarzyszeniu organizowanie różnego rodzaju imprez kulturalnych, spotkań autorskich, wystaw. Jeszcze w latach sześćdziesiątych - jak wspominają ówcześni prażanie - placówka tętniła  życiem. Było to miejsce, gdzie okoliczni młodzi mieszkańcy osiedla mogli rozwijać swoje zainteresowania. Działały koła: geograficzne, biologiczne, plastyczne, fotograficzne. Dziś ograniczone warunki lokalowe dopuszczają typową pracę wypożyczalni i czytelni. Tylko okazjonalnie organizowane są imprezy kulturalne. Ulica Władysława Skoczylasa znana była kiedyś z obecności dwóch kin: "Mewy" i "Albatrosa". Wybudowane w czasie powstawania osiedla mieściły sale tzw. "gorszej kategorii", bez wymaganego przewyższenia widowni, z kilkunastoma rzędami drewnianych krzeseł. Stałymi bywalcami były dzieci z  sąsiednich podwórek, które przychodziły na przedpołudniowe i wczesnopopołudniowe seanse, by z zapartym tchem śledzić losy sławnego wodza Apaczów Winetou, białego Old Sheaterhanda, Buratino, obejrzeć filmy rysunkowe Walta Disney'a. O późniejszej porze przychodzili zaś ich rodzice na "Kleopatrę", popularne wtedy westerny czy komedie z Luis'em de Fines'em. Jednakże w dobie transformacji ustrojowej, kina te, podobnie jak wiele innych placówek, jako nierentowne, uległy likwidacji.


Sokola

Istniała być może dużo wcześniej przed 1893 rokiem, kiedy to ukazała na mapce „Ilustrowanego przewodnika po Warszawie", jako mała uliczka biegnąca od obecnej Zamoyskiego do Targowej. Po wybudowaniu w latach międzywojennych wiaduktu kolejowego od Dworca Terespolskiego przez Wisłę, Sokola została przedłużona wzdłuż nasypu aż do Wybrzeża Szczecińskiego, Dzisiaj stanowi zjazd z mostu Świętokrzyskiego do ulicy Zamoyskiego.

Na początku swego istnienia sąsiadowała z dawną Saską Kępą, która  rozciągała się także w miejscu obecnego Portu Praskiego. Tereny te zwane niegdyś Kępą Kawczą lub Solecką zajęte były przez szuwary, podmokłe łąki i sady. Wiadomo, że w wieku XVIII August Mocny i August III urządzali tu polowania. Prawdopodobnie z tym związana jest nazwa ulicy, która  przetrwała do dzisiaj.

 


Al. Solidarności

Przecina miasto ze wschodu na zachód i wiedzie od ul. Radzymińskiej, która jest jej przedłużeniem, do zbiegu z ulicą Wolską przy Młynarskiej.

Stanowi jedną z najdłuższych arterii Warszawy. Jej długość wynosi 7 km. Niekiedy nazywana jest Trasą W - Z (wschód - zachód). Nazwę alei Solidarności otrzymała w 1990 r., w czasie przemian społeczno - ustrojowych, by w ten sposób uhonorować "Solidarność" - związek zawodowy, który był kreatorem tych zmian.

Pierwszy jej odcinek wyznaczono w 1862 r. na przedłużeniu linii kolei petersburskiej w miejscu, gdzie na planie Bacha z 1809 r. widnieje ulica Nowa. Nazwano ją Aleksandrowską (Aleksander II Romanow - to ówczesny władca Rosji) i połączono z wiaduktem Pancera, który po wybudowaniu mostu Kierbedzia w 1864 r. został nazwany Nowym Zjazdem. Zgodnie z pierwotnym zamierzeniem, przez most Kierbedzia miały przebiegać trasa kolejowa, łącząca Dworzec Petersburski z Dworcem Wiedeńskim. Stąd też wzięła się znaczna, jak na ówczesne czasy, szerokość ulicy uwzględniająca ruch kołowy, pieszy i tory. Budowy linii kolejowej jednak zaniechano, ze względu na trudności techniczne związane z pokonaniem znacznego spadku skarpy wiślanej, a komunikację kolejową między dworcami zastąpiła kolejka konna, która przewoziła podróżnych i towary. Tor kolejki konnej był pojedynczy i przewidywał tzw. mijanki. Trasa wiodła Aleksandrowską, Nowym Zjazdem, Krakowskim Przedmieściem, Królewską, Marszałkowską do Alei Jerozolimskich.  Przedmieście Praga łączy się z Warszawą za pomocą mostu żelaznego, który poczyna się od strony Warszawy przy Zjeździe i wychodzi od strony Pragi na ulicę Aleksandrowską. Wspaniałe to dzieło sztuki inżynierskiej, zbudowane zostało podług planu jenerała inżenieryi Stanisława Kierbedzia, systemem amerykańskim kratowym. Most wspiera się na pięciu filarach granitowych, Odpowiednie napisy na tablicach bronzowych, umieszczonych na środku mostu, obznajmiają ciekawych ze szczegółami historyi budowy. Na trzecim z rzędu filarze od strony Warszawy znajduje się podziałka stopowa, która wskazuje wysokość wody na Wiśle. Dwa chodniki drewniane, ciągnące się po obu bokach mostu ułatwiają przechadzkę".
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę aleję po stronie praskiej nazwano Zygmuntowską. Nazwa ta zachowała się do 1954 r., kiedy to zastąpiono ją  al. gen. K. Świerczewskiego.

 


Sprzeczna

Mała uliczka biegnąca od Zamoyskiego do Targowej. Nazwa ulicy jest jedną z najstarszych obok takich jak Strzelecka. Można ją wypatrzyć już na tzw. planie Bacha z 1808 r. Biegła wtedy równolegle do Wołowej. Niekiedy nazywana była Sporną.
Na mapie "Ilustrowanego przewodnika po Warszawie z 1893 r." figurują dwie ulice Sprzeczne i stanowią boki trójkąta, którego wierzchołek leży na Wołowej. Po zakończeniu I wojny światowej ta bardziej na północ wysunięta część otrzymała za patrona Karola Marcinkowskiego. Cała uliczka to po nieparzystej stronie przede wszystkim zabudowania Straży Pożarnej, po parzystej zaś parking samochodowy i kamienica mieszkalna. Stanowi obecnie potencjalną rezerwę pod budowę stacji metra na Pradze.


Stalowa

Idąc ulicą mało, kto dostrzega rosnące tu stare i młode drzewa. Zwane potocznie akacjami, a naukowo robiniami, pseudoakacjami lub bardziej przystępnie grochodrzewem znajdują się na całej długości ulicy po jej obu stronach. Szczególnie ładnie wyglądają latem w połączeniu z coraz częściej tu spotykanymi rozkwieconymi balkonami.
Wiedzie od zbiegu ulic 11 Listopada i Inżynierskiej do  wału kolejowego.

Utworzona w latach 1865 - 1867 jako jedna z ulic Nowej Pragi, po parcelacji przez Ksawerego Konopackiego terenów odkupionych od właścicieli folwarku Targówek. Jej nazwa pochodzi od założonych w 1878 r. pomiędzy ulicami Stalową i Szwedzką oraz torami kolei Petersburskiej zakładów Towarzystwa Akcyjnego Warszawskiej Fabryki Stali, produkujących  stalowe szyny kolejowe. Rozbudowany w Warszawie węzeł kolejowy, gdzie zbiegały się linie kolejowe Odessy, Moskwy, Petersburga stworzył wymóg utworzenia tu zakładu stalowniczego produkującego szyny, a fakt istnienia linii szeroko i normalnotorowych dodatkowo sprzyjał temu przedsięwzięciu. Na szyny produkowane na Stalowej istniał ogromny popyt, spowodowany wymianą szyn żelaznych na stalowe na terenie całej Rosji. Warszawska Fabryka Stali była w latach osiemdziesiątych XIX w. największym tego typu zakładem w Królestwie Polskim. W 1890 r. władze carskie umieściły w budynkach stalowni arsenał. W 1901 r. przy wale kolejowym, uruchomiono stację początkową kolejki wąskotorowej. (Kursujące pociągi nazywane „dyliżansami” ciągnięte przez małe parowozy nazywane „samowarkami” łączyły Pragę z Markami i Radzyminem. Na przełomie XIX i XX w. wytyczono nowy odcinek ulicy Stalowej między Inżynierską a Konopacką. W miejscu drewnianych ruder wybudowano okazałe kamienice. Jerzy Kasprzycki w "Warszawskich pożegnaniach" pisał o Stalowej, że była podzielona na dwa odcinki: Nowostalową biegnącą od Inżynierskiej do Konopackiej i Starostalową od Konopackiej do kolei obwodowej. Około 1910 r. przez ul. Stalową przeprowadzono linię tramwajową. Od tych lat Stalowa  była ulicą dorównującą Ząbkowskiej czy Targowej pod względem ilości sklepów, restauracji i cukierni. W okresie międzywojennym, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, rosyjski arsenał został przejęty przez wojsko polskie. Miały tutaj swoją siedzibę zakłady zbrojeniowe, zbombardowane w 1939 r. przez hitlerowców. Do dziś u zbiegu ulic Stalowej i Szwedzkiej znajdują się budynki zbrojowni pozostające obecnie w gestii wojska. Obecnie w miejscu walących się ruder stanęły nowe budynki mieszkalne. Przy wale kolejowym znajduje się zajezdnia autobusowa oraz hala supermarketu „Tesco”. 

  • W bramie kamienicy pod nr 40/42 znajdują się pozostałości mykwy - łaźni żydowskiej, która do ostatniego pożaru w latach osiemdziesiątych, była zachowana w całości. Mieszkańcy ulicy wspominają, jak to przed wojną podjeżdżały pod łaźnię dorożki, z których wysiadały bogate, eleganckie żydówki.
  • Nie pozostało też nic po bazarze braci Pakulskich pod nr 41, na którym Żydzi oferowali swoje towary.
  • Pod nr 1 zamieszkiwał pisarz felietonista Stefan Wiechecki (Wiech).
  • Pod nr 2 zamieszkiwał poeta, dramatopisarz i publicysta Stanisław Grochowiak.

 


Stefana Starzyńskiego

Rondo i ulica na Pradze Płn. Ulica biegnie wzdłuż nasypu linii kolejowej łączącej Dworzec Gdański z Dworcem Wschodnim: od Mostu Gdańskiego do zbiegu z ulicami Szwedzką i Odrowąża, czyli do potocznie zwanego "węzła żaba".

Prawa strona to przylegający do ulicy od strony mostu zjazd do Wybrzeża Helskiego, biegnący wzdłuż północnego odcinka ogrodzenia ZOO. Poza rondem  Starzyńskiego ciągną się bloki osiedla Praga III. Za Namysłowską znajdują się pod nr 10 i 12 wybudowane przed wojną, kolejowe bloki mieszkalne.
Dawniej w miejscu ulicy Starzyńskiego od Szwedzkiej do  Jagiellońskiej, przebiegała ulica  Pusta. Rondo i ulica powstały i nazwane zostały w 1957 r. w  związku z budową mostu Gdańskiego (1959 r.), stanowiąc razem fragment obwodnicy śródmiejskiej.

W trójkącie utworzonym przez nasypy kolejowe przylegające do ulic Starzyńskiego i Odrowąża znajduje się jedna z najstarszych nekropolii Warszawy, a właściwie smutna pozostałość po niej: pomnik, na którym z trudem można rozczytać napis: "Tu spoczywają szczątki 478 ofiar zarazy cholerycznej z lat 1872-1873, zebrane pod tą wspólną mogiłą po przeniesieniu cmentarza cholerycznego przy budowie węzła kolejowego w 1908 roku".

 


Stolarska

Malutka uliczka ulokowana w północnym wierzchołku trójkąta Nowej Pragi.

Podobnie, jak przy ulicy Kamiennej, trudno ustalić skąd wywodzi się jej nazwa. Być może zamieszkiwana była przez stolarzy, obsługujących nowopowstające osiedle Ksawerego Konopackiego.

Dzisiaj mieści się tu parking samochodowy oraz dwie stare kamienice, a „kocie łby" pamiętają zapewne początki istnienia uliczki.

 


Strzelecka

Łączy ulice Konopacką i Szwedzką. Jest jedną z najstarszych ulic Pragi, jej historia sięga 1792 r. Istniała już w czasach napoleońskich wewnątrz fortyfikacji, choć bliżej Wisły, w miejscu obecnej Ratuszowej. Była wtedy drogą prowadzącą od końca Targowej do wojskowych instalacji, fortów i strzelnic - stąd wywodzi się jej nazwa. W okresie Królestwa Kongresowego  pojawia się w wykazie ulic i biegnie w okolicach dzisiejszego ZOO. W czasie, kiedy powstawała Nowa Praga, podczas parcelacji gruntów Strzelecką przesunięto nieco na wschód i ulokowano między obecnymi ulicami: Konopacką i Szwedzką. Wtedy to ulica uzyskała duże znaczenie razem z    Wileńską i Szwedzką, odróżniając się murowanymi kamienicami i swoistą "elitarnością" od większości ulic sąsiedniego Targówka, Szmulek, Pelcowizny. W wielokondygnacyjnych kamienicach zamieszkiwali
pracownicy  kolei,  zakładów przemysłowych, rzemieślniczych. Zawsze, w przeciwieństwie do ulic Wileńskiej czy Szwedzkiej, zachowywała Strzelecka swoją zaciszność. Było tu stosunkowo niewiele sklepów. Jedyne, większe przed wojną to pod nr 29 "delikatesy" Leona Bronca, mydlarnia Wawrzyńczaka pod nr 33. Istniał tutaj także w tamtych latach jedyny w okolicy publiczny telefon.

 


Józefa Szanajcy

Odnajduje się na osiedlu Praga II i ciągnie od ul. Jagiellońskiej do Namysłowskiej.
Wytyczona została w trakcie powstawania osiedla na terenie, gdzie przed wojną mieściły się koszary wojskowe 36. Pułku Piechoty Legii Akademickiej. Rada Miasta nadała jej nazwę w 1957 r. Na rogu z ulicą Jagiellońską postawiono pomnik. Na pomniku widnieje napis:

"JÓZEF SZANAJCA ARCHITEKT. UR. 1902 R. POLEGŁ POD PŁAZOWEM 24 IX 1939 R. PRZYJACIELA RZEŹBIŁ BOHDAN LACHERT"

Przy ulicy Szanajcy w maju 1996 r. rozpoczęto budowę pierwszej w dzielnicy hali sportowej, przy Szkole Podstawowej nr 49 im. Kazimierza Pułaskiego. Rok później oddano ją do użytku. Całkowita powierzchnia hali wraz z biblioteką i czytelnią wynosi ok. 2 tyś. m2, sama sala sportowa ma ponad l tyś. m2 . Przy wejściu wisi tablica:

"W 10. ROCZNICĘ ISTNIENIA SZKOŁY. 190. ROCZNICĘ ŚMIERCI PATRONA GEN. KAZIMIERZA PUŁASKIEGO WYCHOWANKOWIE NAUCZYCIELE I RODZICE. 

WARSZAWA 7.06.1969."

 


Władysława Szernera


Szwedzka

Jest to ulica biegnąca od al. Solidarności do zbiegu ulic Starzyńskiego, 11 Listopada i Odrowąża.

Przeprowadzona po 1861 r. jako jedna z ulic Nowej Pragi , po parcelacji przez Ksawerego Konopackiego terenów odkupionych od właścicieli folwarku Targówek (Rozwój przemysłu związany z budową sieci kolejowej spowodował konieczność powstania nowego osiedla mieszkaniowego dla klasy robotniczej zatrudnionej w tutejszych zakładach). W 1889 r. włączona została do Warszawy.

Jej nazwa związana jest z najazdami szwedzkimi na Warszawę, dokonywanymi wielokrotnie w latach 1655-1660 i w czasie wojny północnej 1702-1709. W sąsiedztwie ulicy na polach Bródna, Białołęki i Żerania rozegrała się 28 - 30 VII 1656 r. bitwa, po której Szwedzi któryś z kolei raz zajęli Warszawę. Nastąpiła druga okupacja szwedzka i trwała do 29 VIII 1656 r.

Szwedzką zabudowano domami mieszkalnymi po nieparzystej stronie zaś przeciwną wypełniły zakłady pracy. Umieściło tu swoją wytwórnię "Towarzystwo Akcyjne Fabryki Lamp Braci Bninel, Schneider i Dittnar", producent lamp ozdobnych. W 1896 r. powstał zakład produkcji mydła pod nazwą „Praga" Towarzystwa Akcyjnego Fabryki Przetworów Chemicznych. Produkowało mydło, wosk, pastę do butów, farby, kwas siarkowy i solny. W latach międzywojennych produkcję wzbogacono o destylację żywicy, a sam zakład zmieniał nazwy kolejno w Spółkę Akcyjną: „Wbtitz", „Satumia", Przemysł Tłuszczowy „Schiht", (znany jako fabryka mydła "Jeleń - Schiht"), „Suniajt" a obecnie "Uroda SA". Po wojnie wznowił swoją działalność w 1944 r. i produkował mydło głównie dla wojska. W późniejszych latach wszczęto produkcję płynnych i proszkowych środków piorących, perfum i innych kosmetyków. Przez długi okres nazywane było „Polleną - Urodą". Obecnie jest polsko - angielską spółką akcyjną „Uroda SA". W 1949 r. pod nr 2/4 w budynku przedwojennego Teatru "Comoedia" mieścił się Teatr "Ludowy", następnie "Ziemi Mazowieckiej", potem "Popularny", a ostatnio "Szwedzka 2/4". W okresie przemian społeczno - gospodarczych teatr nie oparł się prawom rynku. Pozbawiony dotacji, skazany na niską frekwencję spowodowaną swoim niekorzystnym usytuowaniem, nie był w stanie się utrzymać. Obecnie budynek przejęli Świadkowie Jehowy. Na odcinku od Wileńskiej do Równej zajmują obiekty Kościoła Matki Bożej z Lourdes. Prawie całą parzystą stronę ulicy wypełnia zabytkowe budownictwo przemysłowe - budynki z czerwonej cegły pochodzą z drugiej połowy XIX w. U zbiegu z ulicą Stalową zachowały się budynki zbrojowni.


Karola Szymanowskiego

Ulica osiedla Praga II, biegnąca od ul. Namysłowskiej do pl. Hallera, stanowi jakby jego przedłużenie. Wytyczona, jak wszystkie ulice tego rejonu, w czasie powstawania osiedla w pierwszych latach po II wojnie. Swoją nazwę otrzymała w 1957 r.


KNYZIO © W-wa