PRAGA-PÓŁNOC. OPIS ULIC. LITERA O.

Wstecz             Praga Północ: Ulice

  1. Objazdowa
  2. Stefana Okrzei
  3. Olszowa
  4. Otwocka

Objazdowa

Umiejscowiona prawie na samym krańcu praskich Szmulek, tuż przed nasypem kolejowym.

Nazwa Objazdowa, jak można przypuszczać, związana jest z funkcją jaka jej przypadła. Jest bowiem ulicą, która wraz z Kawęczyńską i dwiema innymi - bez nazwy - okala zakłady "Drucianki". Na jednej z nich, biegnącej równolegle do torów kolejowych, znajdują się jeszcze dziś pojedyncze, parterowe budynki, o których nikt by nie powiedział, że spełniają funkcję domów mieszkalnych. Wyglądają jak nędzne baraki, w najlepszym razie przeznaczone dla potrzeb biurowych kolei. O prawdziwej ich roli świadczą  jednak suszące się na poroże rozciąganych między drzewami sznurkach części garderoby lub pościeli. Swoją parzystą stroną przylega Objazdowa do ogrodzenia Dzielnicowego Ośrodka Sportowego. Stronę nieparzystą zajmują pod nr 1 zakłady dawnej "Drucianki" i dalej XX Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego.

Szkoła im. Bolesława Chrobrego, pomimo iż jej budynek jest stosunkowo nowy, ma swoją dość długą tradycję. Jej początki sięgają 1938 r., kiedy to została założona przy ul. Kawęczyńskiej 12 filia Gimnazjum i Liceum im. Marii Skłodowskiej Curie. Samo Gimnazjum mieściło się na Grochowie. W pierwszych miesiącach po wybuchu II wojny światowej grono pedagogiczne zorganizowało tajne komplety. Odbywały się one w mieszkaniach prywatnych, okolicznych szkołach zawodowych i podziemiach Bazyliki. Już 14 IX 1944 r. przystąpiono do organizacji zajęć. Akcją tą kierowała Janina Ungor - Łuczyńska. Zajęcia rozpoczęto 3 XI 1944 r. w budynkach szkoły podstawowej przy Kawęczyńskiej 2 (obecnie Szkoła Podstawowa nr 30), ponieważ w dawnym gmachu gimnazjum znalazły swoją siedzibę wojska sowieckie. Pomimo bardzo trudnych warunków do nauki zgłosiło się 400 dziewcząt. W styczniu 1945 r. udało się odzyskać dawny budynek przy Kawęczyńskiej 12. Liceum zostało przeniesione do nowego gmachu przy ul. Objazdowej w 1958 r., a imię Bolesława Chrobrego nosi od 1968 r.


Stefana Okrzei

Wiedzie od Wybrzeża Szczecińskiego do Targowej. Dawna droga narolna biegnąca od Wisły i przechodząca w trakt ul. Ząbkowskiej. W XVI w., kiedy to grunty należące do osady Targowe Wielkie podzielono pomiędzy Pragę i Kamion, ulica wraz ze swoim przedłużeniem - ul. Ząbkowską - stała się ich granicą.

Przed 1775 r. nazywana Brukowaną lub Brukową, gdyż jako jedna z nielicznych ulic praskich posiadała bruk. Ta forma nawierzchni nadawała splendoru ulicy, była dowodem postępu i miejskości. Tu już nie trzeba było brnąć koleinami kół wozów po błocie - tu chodziło się po bruku z kamienia polnego najpierw, a po kostce granitowej później. Prowadziła początkowo do przeprawy przez Wisłę, a potem do mostu łyżwowego, zwanego również mostem Ponińskiego, który istniał do 1864 r. Pierwsze domy wzniesiono tu w końcu XVI w. Na początku XIX w. było dziesięć domów murowanych, dwanaście drewnianych, garbarnie, areszt, koszary. W końcu XIX w. wybudowano kamienice, które w czasie ostatniej wojny uległy częściowemu zniszczeniu. Przedwojenną Brukową charakteryzowały dwie dziedziny: handel opałem i ślusarstwo. Dobrze zarabiający pracownicy fabryki wyrobów metalowych "Wulkan" otwierali tu własne, małe zakłady rzemieślnicze, a dogodna komunikacja w postaci kolejki wąskotorowej sprzyjała handlowi opałem. W latach 1944 - 46 ulica stanowiła dojazd do mostu wysokowodnego. Około 1948 r. jej patronem stał się Stefan Okrzeja. Na początku lat dziewięćdziesiątych, wraz z przeobrażeniami ustrojowymi, tendencja przemian objęła również nazwy ulic. Stefan Okrzeja z trudem uchronił się wtedy od "zaszufladkowania" go do tej samej grupy co Karol Wójcik, Julian Leński itp. Do dzisiaj od lat powojennych dawna Brukowa nosi niezmiennie jego imię, chociaż w 1997 r. próbowano zastąpić go kardynałem Kakowskim.

Znajdując się na ulicy Stefana Okrzei nie sposób nie zauważyć tuż przy Wiśle Pomnika Kościuszkowców. Wznosi się od 17 I 1985 r. wg pomysłu A. Kastena (rzeźba) i B. Chylińskiego (rozwiązanie architektoniczne). Przedstawia postać żołnierza I Dywizji im. T. Kościuszki, który z wyciągniętą do przodu ręką podąża czy może powstrzymywany wyrywa się ku walczącej w Powstaniu lewobrzeżnej Warszawie. Warszawianie jednak, na przekór zamierzeniom projektanta, nadali pomnikowi przydomek "Obserwatora Powstania Warszawskiego". Pod płytą pomnika planowane były pierwotnie sale bankietowe dla oficjeli partyjnych. Podziemia jednak nigdy nie wybudowano ze względu na brak środków finansowych.

Na ulicy Okrzei skupił swoje zainteresowania Henryk Stifelman jeden z wybitnych architektów początku XX w. To według jego projektu wybudowano kamienicę, zwaną potocznie „pod sowami" lub „pod nietoperzami" z racji ozdób na elewacji. Na samym narożniku - w kształcie baszty - zachował się do dziś półokrągły wykusz. Starsi mieszkańcy pamiętają istniejącą tu przed wojną restaurację najpierw Abrama Kronnenberga, potem Apolinarego Lewickiego. Po wojnie w tym miejscu utworzono aptekę, która przetrwała do dzisiaj.


Olszowa

Encyklopedia Warszawy głosi, że Olszowa, Wał Praski, zwany dawniej Olchową, to ulica biegnąca wzdłuż brzegu Wisły, od Okrzei do Dębowej. W końcu XVIII w. było tu 13 domów, dworek i rzeźnia. Zamieszkiwana była m.in. przez około trzydziestu wiślanych przewoźników. W 1808 r. znalazła się w obrębie fortyfikacji napoleońskich. W latach 1869 - 1879 mieściło się przy niej kilka teatrzyków ogródkowych. Po 1880 roku zabudowana została domami murowanymi. W 1900 r. przeprowadzono wzdłuż niej kolejkę wąskotorową do Wawra i wybudowano dworzec Warszawa - Most (por. „Wybrzeże Szczecińskie"). Ciekawe jest to, że tory kolejki znajdowały się tuż nad samą Wisłą, poniżej wałów przeciwpowodziowych.

W latach 1944 - 45 zabudowa ulicy uległa zniszczeniu. Została jedynie kamienica pod nr 10/12. W okresie 1952 - 53 zlikwidowano tory kolejki, a w 1970 r. rozebrano budynek dworca. W latach 1964 - 67 przy Olszowej wzniesiono domy osiedla Panieńska. Na Olszowej pod nr 10 zachował się dom wybudowany przez rodzinę Wendów w 1876 r. Przedtem na jego miejscu stał drewniany domek, należący do tej samej rodziny. Jeden z jej właścicieli Tadeusz Apolinary Wenda, żyjący w latach 1863 - 1948, to zasłużony inżynier, m.in. projektował i budował port w Gdyni.


Otwocka


KNYZIO © W-wa